Quy trình liên hồ chứa - điều tiết linh hoạt, bảo đảm an ninh nguồn nước
Sáu quy trình liên hồ chứa mới cùng ưu tiên an toàn công trình, giảm lũ, bảo đảm nguồn nước hạ du, nhưng có yêu cầu điều tiết riêng theo đặc điểm từng lưu vực.
Phó Thủ tướng Chính phủ Hồ Quốc Dũng vừa ký ban hành 6 quyết định của Thủ tướng Chính phủ về quy trình vận hành liên hồ chứa trên các lưu vực sông, gồm: Quyết định số 2213/QĐ-TTg về lưu vực sông Cả; 2214/QĐ-TTg về lưu vực sông Srêpốk; 2215/QĐ-TTg về lưu vực sông Hương; 2217/QĐ-TTg về lưu vực sông Đồng Nai; 2220/QĐ-TTg về lưu vực sông Mã và 2224/QĐ-TTg về lưu vực sông Sê San.
Điểm chung của 6 quy trình là tăng cường phối hợp vận hành giữa các hồ chứa trên cùng lưu vực, ưu tiên an toàn công trình, giảm lũ và bảo đảm nguồn nước cho hạ du. Tuy nhiên, mỗi quy trình có yêu cầu điều tiết riêng, phù hợp với đặc điểm thủy văn, hệ thống hồ chứa và nhu cầu sử dụng nước.

Thống nhất nguyên tắc, vận hành linh hoạt theo mùa
Điểm chung của 6 quy trình vận hành liên hồ chứa là xác định rõ thứ tự ưu tiên theo từng mùa, đồng thời tăng cường phối hợp giữa các hồ trên cùng lưu vực. Trong mùa lũ, yêu cầu cao nhất là bảo đảm an toàn công trình, tiếp đến là giảm lũ cho hạ du, đồng thời duy trì nhiệm vụ cấp nước, phát điện và dòng chảy tối thiểu trên sông.
Theo đó, các hồ phải căn cứ vào lượng mưa, dòng chảy đến hồ, mực nước hồ và diễn biến lũ ở hạ du để điều tiết phù hợp. Khi dự báo có lũ, hồ có thể phải hạ mực nước để tạo dung tích đón lũ. Khi lũ về, hồ giữ lại một phần nước nhằm giảm lượng xả xuống hạ du nhưng vẫn phải bảo đảm an toàn công trình.
Tuy nhiên, khả năng giảm lũ của mỗi hồ có giới hạn. Vì vậy, việc phối hợp vận hành giữa các hồ đặc biệt quan trọng khi mưa lớn xảy ra trên nhiều nhánh sông. Sang mùa cạn, trọng tâm chuyển sang điều tiết, bảo đảm nguồn nước phục vụ sinh hoạt, sản xuất, phát điện và duy trì dòng chảy tối thiểu.
Đáng chú ý, thời gian mùa lũ, mùa cạn được quy định phù hợp với đặc điểm từng lưu vực, không áp dụng chung một mốc thời gian. Tương tự, yêu cầu an toàn công trình được xác định theo cấp độ và chu kỳ lũ thiết kế, kiểm tra của từng nhóm hồ.
Mỗi lưu vực có yêu cầu điều tiết riêng
Dù cùng ưu tiên an toàn công trình, giảm lũ và bảo đảm nguồn nước hạ du, 6 quy trình vận hành liên hồ chứa có những yêu cầu riêng, phù hợp với đặc điểm thủy văn và nhu cầu sử dụng nước của từng lưu vực.
Đối với lưu vực sông Cả, trọng tâm là bảo đảm an toàn và phối hợp vận hành 11 hồ chứa, trong đó có Bản Vẽ, Nậm Nơn, Khe Bố, Bản Mồng, Hố Hô và Ngàn Trươi. Đáng chú ý, hai hồ Bản Vẽ và Nậm Nơn phải bảo đảm an toàn đối với trận lũ có chu kỳ lặp lại đến 5.000 năm; các hồ còn lại áp dụng mức 1.000 năm hoặc 500 năm.
Phần lớn các hồ vận hành mùa lũ từ ngày 1/7 đến 30/11, riêng Ngàn Trươi và Hố Hô bắt đầu từ ngày 15/8. Vì vậy, việc điều tiết phải bám sát dòng chảy từng nhánh sông, vừa giảm lũ, vừa tích trữ nước cho mùa cạn.
Đối với lưu vực sông Srêpốk, điểm đặc thù là bảo đảm dòng chảy ổn định tại biên giới Việt Nam - Campuchia, không gây biến động đột ngột khi điều chỉnh lưu lượng xả. Theo đó, ngay cả khi không có dự báo mưa lũ, các hồ vẫn phải thực hiện chế độ giảm lũ nếu lưu lượng nước đến vượt 650 m³/s tại Buôn Tua Srah, 220 m³/s tại Krông Búk Hạ và 1.200 m³/s tại Srêpốk 3.
Ngoài ra, từ ngày 20/10, một số hồ có thể được xem xét tích nước cuối mùa lũ nếu dự báo 10 ngày tiếp theo không xuất hiện hình thế thời tiết gây mưa lũ lớn và đáp ứng các điều kiện quy định.
Đối với lưu vực sông Hương, điểm nổi bật là cơ chế tích nước sớm nhằm chủ động ứng phó hạn hán, thiếu nước. Quy trình xác định mùa lũ từ ngày 1/9 đến 31/12, mùa cạn từ ngày 1/1 đến 31/8. Trong đó, ba hồ Tả Trạch, Bình Điền và Hương Điền giữ vai trò quan trọng trong giảm lũ và cấp nước hạ du.
Khi dự báo thiếu nước mùa cạn tiếp theo, chủ hồ có thể đề xuất tích nước sớm từ ngày 16/11. Trường hợp có cảnh báo El Niño hoặc nguy cơ thiếu nước, Chủ tịch UBND thành phố Huế xem xét quyết định thời điểm tích nước sớm hơn.
Tuy nhiên, việc tích nước phải bảo đảm an toàn trước nguy cơ lũ muộn. Riêng đập Thảo Long được vận hành gắn với yêu cầu kiểm soát mặn, duy trì mực nước và bảo đảm an toàn thượng, hạ lưu.
Đối với lưu vực sông Đồng Nai, trọng tâm là bảo đảm nguồn nước và hỗ trợ đẩy mặn trong mùa cạn. Quy trình áp dụng đối với 21 hồ chứa và đập dâng Tà Pao, gồm các hồ lớn như Trị An, Dầu Tiếng, Thác Mơ, Phước Hòa, Đồng Nai 3 và Đồng Nai 4.
Theo đó, các hồ phải phối hợp điều tiết, vừa duy trì dòng chảy tối thiểu, vừa hỗ trợ đẩy mặn, đáp ứng nhu cầu nước sinh hoạt, công nghiệp và nông nghiệp. Hiệu quả đẩy mặn phụ thuộc vào sự phối hợp giữa các hồ, dòng chảy tự nhiên và thủy triều.
Đối với lưu vực sông Mã, quy trình tập trung kiểm soát các mốc lũ cụ thể ở hạ du. Theo đó, mực nước sông Chu tại Xuân Khánh không vượt 13,71 m đối với trận lũ có chu kỳ lặp lại đến 166 năm; sông Mã tại Lý Nhân không vượt 13,0 m đối với trận lũ có chu kỳ 50 năm, đồng thời góp phần giảm lũ sông Bưởi. Riêng hồ Cửa Đạt phải bảo đảm an toàn đối với trận lũ có chu kỳ lặp lại đến 10.000 năm.
Vì vậy, các hồ phải thường xuyên cập nhật số liệu thủy văn, phối hợp điều tiết để vừa bảo đảm an toàn công trình, vừa kiểm soát mực nước tại các vị trí trọng yếu ở hạ du.

Đối với lưu vực sông Sê San, Quyết định số 2224/QĐ-TTg ngày 13/11/2026 quy định việc phối hợp vận hành 9 hồ, nhà máy thủy điện gồm Thượng Kon Tum, Đắk Bla 1, Đắk Bla, PleiKrông, Ialy, Sê San 3, Sê San 3A, Sê San 4 và Sê San 4A.
Điểm đặc thù của quy trình là vừa bảo đảm an toàn công trình, giảm lũ cho hạ du, vừa không gây biến động dòng chảy đột ngột tại khu vực biên giới Việt Nam - Campuchia. Đồng thời, việc vận hành phải hạn chế thiệt hại sản xuất ở vùng bán ngập trong lòng hồ Ialy và duy trì dòng chảy tối thiểu trên sông.
Quy trình xác định mùa lũ từ ngày 1/7 đến 30/11, mùa cạn từ ngày 1/12 đến 30/6 năm sau. Trong mùa lũ, các hồ phải phối hợp điều tiết theo diễn biến mưa, lũ, bảo đảm an toàn công trình và giảm thiểu tác động đến hạ du.
Đáng chú ý, quy trình quy định cơ chế xem xét tích nước cuối mùa lũ. Trường hợp có cảnh báo El Niño hoặc nguy cơ thiếu nước trên lưu vực, Chủ tịch UBND tỉnh Quảng Ngãi xem xét, quyết định việc tích nước sớm hơn thời điểm thông thường để chuẩn bị nguồn nước cho mùa cạn tiếp theo, nhưng phải bảo đảm các yêu cầu an toàn phòng lũ.
Trong mùa cạn, các hồ phải phối hợp xả nước ổn định, hạn chế biến động dòng chảy đột ngột. Theo đó, lưu lượng xả trung bình ngày không nhỏ hơn 20 m³/s tại hồ PleiKrông, 100 m³/s tại hồ Ialy và 120 m³/s tại hồ Sê San 4. Đối với khu vực sau hồ Sê San 4A, lưu lượng trung bình ngày phải bảo đảm không nhỏ hơn 195 m³/s, trừ các trường hợp đặc biệt được quy trình cho phép.

















